Odpowiedzialność karna funkcjonariusza publicznego

Bycie funkcjonariuszem publicznym oznacza nie tylko korzystanie z większej ochrony prawnej oraz przywilejów, ale również wyższą odpowiedzialność, w tym odpowiedzialność karną.

Jednym z aspektów wartych uwagi, jest przekroczenie uprawnień. Występuje ono wtedy, gdy funkcjonariusz publiczny podejmuje czynność wykraczającą poza jego uprawnienia służbowe (np. wydaje decyzję niepozostającą w jego kompetencji). Sytuacja może także pójść w drugą stronę i można dopuścić się niedopełnienia obowiązków np. na niewykonanie polecenia służbowego. Samo przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza nie oznacza jeszcze przestępstwa, może być jednak podstawą odpowiedzialności służbowej lub dyscyplinarnej. Do uznania, że czyn jest przestępstwem, konieczne jest działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Nie chodzi wyłącznie o szkodę majątkową, lecz o każde realne narażenie dobra chronionego prawem.

Konsekwencje karne dla funkcjonariuszy publicznych zostały uregulowane w art. 231 Kodeksu Karnego.

Warto podkreślić, że w przypadku dopuszcza się czynu zabronionego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, grozi pozbawienie wolności do lat 10. 

 

Przestępstwa przeciwko dokumentom

Podstawowym przestępstwem przeciw dokumentom jest ich fałszerstwo. Żeby fałszerstwo mogło zostać uznane za przestępstwo musi dotyczyć dokumentu jaki wskazuje kodeks. Zgodnie z kodeksem dokumentem jest każdy przedmiot lub nośnik informacji, z którymi łączy się prawo. Warto odnieść się do art. 270 Kodeksu Karnego: § 1. Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Odpowiedzialności karnej podlega nie tylko wytwórca fałszywego dokumentu, ale każda osoba, która dokumentu takiego używa. Warunkiem karalności jest oczywiście wykazanie przez oskarżyciela, że posługujący się takim dokumentem wiedział, że jest on sfałszowany. Zwykle fakt takiej świadomości jest oczywisty. Pozyskanie dowodu tożsamości, prawa jazdy albo świadectwa ukończenia uczelni w innym miejscu czy bez spełnienia warunków ich uzyskania niż wynika to z obowiązujących przepisów nie pozostawia cienia wątpliwości. Inaczej może wyglądać np. sytuacja z dowodem rejestracyjnym otrzymanym jednocześnie z zakupionym samochodem.

Warunkowe umorzenie postępowania karnego

Warunkowe umorzenie postępowania karnego uregulowane zostało w art. 66 Kodeksu Karnego. Określone zostało jako szczególny środek odpowiedzialności karnej, który zakłada poddanie sprawcy przestępstwa próbie. Oznacza to, że warunkowo można umorzyć postępowanie karne, w przypadku stwierdzenia, iż sprawdza popełnił przestępstwo - sąd w takiej sytuacji nie skazuje sprawcy jednak nakłada na niego obowiązki, które jest on zobowiązany spełnić. Omawiane umorzenie jest rodzajem swoistej szansy jaką daje państwo sprawcy.


Istotnym bonusem w takiej sytuacji jest tzw. „czysta karta” - osoba przeciwko, której warunkowo umorzono postępowanie karne pozostaje niekarana i może otrzymać zaświadczenie o swojej niekaralności. Co prawda w stosunku do takiej osoby w Krajowym Rejestrze Karnym zostaje dokonana adnotacja dotycząca jej warunkowego umorzenia postanowienia jednak warto zaznaczyć ze nie jest to jednoznaczne z wpisem o skazaniu tej osoby.


W celu stwierdzenia warunkowego umorzenia postępowania karnego jest spełnienie i wykazanie spełnienia się następujących przesłanek:
- dane przestępstwo nie jest zagrożone karą wyższą niż 5 lat pozbawienia wolności;
- wina sprawcy i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne;
- okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości;
- sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne;
- właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego postawa i dotychczasowy sposób życia uzasadniają przekonanie, że będzie przestrzegał porządku prawnego w przyszłości - w szczególności nie popełni już przestępstwa.


Tak jak zostało już wspomniane wcześniej warunkowe umorzenie postępowania karnego wiąże się z zobowiązaniem oskarżonego do wskazanych obowiązków, którymi często jest naprawienie wyrządzonej szkody. Innymi fakultatywnymi obowiązkami może być zobowiązanie oskarżonego do: przeproszenia poszkodowanego, wykonania świadczeń alimentacyjnych, zakaz prowadzenia pojazdów na określony czas bądź świadczenie pieniężne.


Warunkowe umorzenie postępowania karnego z pewnością daje możliwość resocjalizacji sprawcy.

Różnica pomiędzy wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego a wnioskiem o umorzenie postępowania

Niestety bardzo często wiele firm spotyka się z nierzetelnymi kontrahentami, wobec których nie można wyegzekwować zapłaty, choćby częściowej czy deklaracji spłaty przynajmniej części należnych środków. Ostatecznym krokiem postępowania w celu osiągnięcia swojej należności jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Na postępowanie egzekucyjne składają się wszelkie prawne normy, których celem jest przymusowe wypełnienie przez osobę zadłużoną praw i obowiązków, do których zobowiązała się np. poprzez podpisanie z wierzycielem stosownej umowy. Wszczęcie egzekucji może nastąpić z urzędu i na wniosek wierzyciela lub prokuratora.

W toku postępowania może dojść do zawieszenia postępowania lub całkowitego jego umorzenia. Warto poznać zasadnicze różnice pomiędzy tymi czynnościami.

W pierwszej kolejności omówmy zawieszenie postępowania egzekucyjnego, gdzie już sama nazwa wskazuje, że jest to czasowe wstrzymanie egzekucji. Warto podkreślić, że jest to jedynie czasowe rozwiązanie ponieważ zazwyczaj po ustaniu przeszkód, które były przyczyną zawieszenia zostaje ono wznowione na tym samym etapie, na którym je zakończono.

Natomiast całkowite umorzenie postępowania egzekucyjnego to po prostu zakończenie postępowania bez zwrotu należności lub jej części wierzycielowi. Jest ono jednak możliwe jedynie z mocy prawa, lub na mocy postanowienia organu egzekucyjnego.

Podsumowując wcześniejsze zagadnienie różnicy pomiędzy zawieszeniem a całkowitym umorzeniem postępowania egzekucyjnego, chcemy podkreślić, że podstawowa różnica pomiędzy złożeniem wniosku w przypadku umorzenia oraz zawieszenia leży w osobie lub podmiocie, który ten wniosek składa. Umorzenie na wniosek jest możliwe tylko ze strony wierzyciela (lub automatycznie wtedy, kiedy dłużnik nie dysponuje żadnym majątkiem).

Wypadek komunikacyjny jako przestępstwo

Każdy z nas jest uczestnikiem ruchu drogowego, a spowodowanie wypadku komunikacyjnego to jedno z nielicznych przestępstw, którego można dopuścić się nieumyślnie. Przestępstwo spowodowania wypadku w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, jest przestępstwem powszechnym i często stanowiącym przedmiot oceny Sądu karnego.

Nawet nieumyślne naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym, powoduje dotkliwe konsekwencje, za które oczywiście jest określona kara. Większość zdarzeń drogowych polegających na drobnych stłuczkach w których nie ma ofiar, stanowi jedynie wykroczenie i kończy się mandatem karnym bądź wyrokiem nakazowym. Jeżeli jednak w wyniku zdarzenia, inna osoba doznała naruszenia czynności ciała lub rozstroju zdrowia przez czas trwający dłużej niż 7 dni, taki czyn stanowi już przestępstwo.

Za przestępstwo spowodowania wypadku drogowego grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności. Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć człowieka lub ciężkie obrażenia ciała, wtedy sprawcy grozi kara od 6 miesięcy do nawet 8 lat pozbawienia wolności. Natomiast jeśli mamy do czynienia z nietrzeźwym kierowcą, który spowodował wypadek ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkimi obrażeniami ciała - grozi nawet do 12 lat pozbawienia wolności.

W przypadku skazania za przestępstwo spowodowania wypadku drogowego sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów na okres od roku do lat dziesięciu. W przypadku gdy sprawca był nietrzeźwy sąd orzeka taki zakaz obligatoryjnie. Jeżeli następstwem wypadku spowodowanego przez nietrzeźwego kierowcę jest śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu innej osoby, zakaz taki może być orzeczony na zawsze.

 

Lokatorzy będą mieszkać spokojniej!

Od kilku lat często słyszy się o krzywdzącej wobec lokatorów działalności tzw. „czyścicieli kamienic”. Składające się na to psychiczne nękanie lokatorów przez prawnych właścicieli kamienic w wielu polskich miastach jeszcze do niedawna było niemal bezkarne. Niestety właściciele nieruchomości często stosują w swoim okrucieństwie nieetyczne działania. Chcąc uzyskać władze i przewagę nad mieszkaniami utrudniają oni lokatorom korzystanie z zajmowanych mieszkań. Sposobem na to najczęściej jest wyłączanie prądu lub ogrzewania, odcinanie dostępu do wody, dewastowanie budynku, zanieczyszczania oraz niszczenia jego części wspólnych np. poprzez usuwanie drzwi i okien, przeprowadzanie długotrwałych i niepotrzebnych remontów oraz zamykanie pomieszczeń na kłódkę.

Dzięki nowelizacji Kodeksu Karnego od 7 stycznia 2016 r. za utrudnianie korzystania z lokalu grozi kara nawet do 3 lat. Wprowadzono karę za nowy typ przestępstwa - stosowanie wobec kogoś innej przemocy niż bezpośrednia w sposób uporczywy lub "istotnie utrudniający innej osobie korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego". Będzie za to groziło tak jak wspomnieliśmy już wcześniej do trzech lat więzienia. Takie przestępstwo ścigane będzie na wniosek pokrzywdzonego. Ustawodawca ma na myśli zwiększenie dzięki temu ochrony lokatorów nękanych przez osoby chcące przejąć ich mieszkania.

 

Od tej pory wszelkie przejawy nękania lokatorów stanowią występek ścigany na wniosek pokrzywdzonego.

Wprowadzona zmiana tego przepisu znacznie ułatwi pociąganie „czyścicieli kamienic” do odpowiedzialności karnej.

Odpowiedzialność karna za samowolę budowlaną

Rozpoczynając prace budowlane bez uprzedniego dokonania zgłoszenia lub pozwolenia na budowę w większości przypadków może skutkować to wszczęciem postępowania legalizacyjnego.

Można zdawać sobie sprawę, że wynikiem takiego postępowania będzie nałożenie obowiązku opłaty legalizacyjnej,  a nawet nakazanie rozbiórki dopiero co postawionego obiektu budowlanego.

Jednak rzadko kto zdaje sobie sprawę z tego, że realizacja samowoli budowlanej może prowadzić również do  odpowiedzialności karnej. 

 

Za samowolę budowlaną uważane jest wybudowanie obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganego pozwolenia na budowę lub bez zgłoszenia, lub też pomimo sprzeciwu właściwego organu, odpowiadającego za wydanie zezwolenia budowlanego.

Samowola budowlana jest przestępstwem zagrożonym karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do 2 lat zgodnie z art. 90 Prawa Budowlanego, a Kodeks Karny pozwala ścigać sprawcę. Co ważne samowola budowlana nie podlega przedawnieniu. O wysokości wymierzonej kary decyduje oczywiście sąd.

Sprawcą przestępstwa określonego w art. 90 Prawa budowlanego wcale nie musi być inwestor, nic bardziej mylnego ponieważ za sprawcę może zostać uznana każda osoba, która uczestniczyła w przestępstwie. Odpowiedzialność karną mogą ponieść osoby, które pomagały popełnić przestępstwo, bądź uczestniczyły w jego popełnieniu lub podżegały do jego popełnienia.

Wartym zwrócenia uwagi jest fakt, iż pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności karnej powinno w teorii następować automatycznie – organ nadzoru budowlanego wszczynający postępowanie w sprawie samowoli budowlanej jest zobowiązany do zawiadomienia prokuratora o prowadzeniu takiego postępowania, powinien także wskazać osobę, wobec której jest ono prowadzone. Wydanie decyzji ostatecznej w postępowaniu administracyjnym powinno skutkować niezwłocznym sporządzeniem i wniesieniem do sądu aktu oskarżenia przeciwko sprawcy.

Wiktymologia, czyli jak nie stać się ofiarą?

Prawo karne jest bardzo rozległe, wiąże się z wieloma pokrewnymi dziedzinami zajmujących się również aspektami przestępstwa, przestępczości czy kary. Takimi dziedzinami nauki jest kryminologia, wiktymologia i kryminalistyka.

W niniejszym wpisie skupimy się na przybliżeniu Państwu jednej z wskazanych dziedzin – wiktymologii, czyli nauce o ofierze przestępstwa.

Znaczenia nazwy tej dziedziny możemy doszukiwać się w języku łacińskim gdzie victima oznacza ofiarę. Wiktymologia skupia się na zjawisku pokrzywdzenia przestępstwem i samym pokrzywdzonym. W szczególności zajmuje się na badaniem roli ofiary w genezie przestępstwa, zwłaszcza ustaleniu czynników tworzących podatność na stanie się ofiarą przestępstwa oraz metod zapobiegania ewentualnej wiktymizacji.

Skutkiem przestępstwa jest wiktymizacja kryminalna, czyli wspomniane już wcześniej pokrzywdzenie przestępstwem.

Wyróżnia się najczęściej wiktymizację pierwotną, na którą składają się wszelkie negatywne skutki w sferze materialnej, psychicznej, społecznej i moralnej, które odczuwa ofiara przestępstwa.

Wyróżniamy także wiktymizację wtórną, która ma miejsce wówczas, kiedy ofiara przestępstwa doznaje kolejnej (wtórnej) krzywdy ze strony innych osób.

Należy wymienić także wiktymizację podwójną – jest to sytuacja kiedy ofiara przestępstwa popełnia przestępstwo i przyczynia się do wiktymizacji innych. Np. kobieta doznająca przemocy ze strony męża rani go. Zwróćmy uwagę także na wiktymizację wielokrotną kiedy to ofiara doświadcza wielu rodzajów przestępstw, popełnianych przez wielu sprawców.

Odnosząc się jednak do tytułowego pytania, warto zaznaczyć, że w literaturze wyróżnia się cztery podstawowe zadania, mające na celu uchronienie od stania się ofiarą oraz zwiększenie bezpieczeństwa społecznego. Wśród tych zadań kluczową rolę odgrywa powszechna edukacja w zakresie zagrożeń. Ważna jest także organizacja przestrzeni publicznej, by minimalizować ryzyko pojawiania się zachowań przestępczych, kolejną kwestią jest współpraca społeczeństwa ze służbami ochrony porządku publicznego oraz aktywizacja społeczności lokalnych w kierunku polepszania stanu bezpieczeństwa.

Przeciętny człowiek jest w stanie urzeczywistniać pierwsze z wymienionych, czyli może sam edukować się w zakresie rozpoznawania i odpowiedniego reagowania na zagrożenia.

Prawo zatarcia skazania, czyli czym jest prawo drugiej szansy

Część osób boryka się z wątpliwościami czy może określić siebie jako osobę niekaraną. Jeśli ktoś nigdy nie wszedł w konflikt z prawem to sprawa jest naturalnie oczywista, natomiast zagadnienie wymaga głębszego zastanowienia w przypadku gdy miało się doświadczenie z naruszeniem prawa.

Zatem czy np. wykroczenie drogowe kwalifikuje nas do grona osób karanych? Kim jest osoba karana?

Daną osobę nazywamy karaną w momencie gdy jej dane znajdują się w rejestrze skazanych. Krajowy Rejestr Karny (KRK) gromadzi dane osób prawomocnie skazane za przestępstwa, które szczegółowo wylicza Ustawa. Zatem odpowiadając na wcześniejsze pytanie - ukaranie za wykroczenie np. drogowe nie podlega wpisowi do KRK.

Niestety „brudna przeszłość” może uniemożliwiać resocjalizacje wielu osób. Z tego też względu powstała w polskim prawie instytucja zatarcia skazania. Skutkuje ona uznaniem, że skazanie uznaje się za niebyłe, a dane o skazaniu w KRK podlegają wykreśleniu.

Celem ustanowienia takiej instytucji są względy humanitarne, które nakazują aby osobie skazanej nie wypominać w nieskończoność faktu popełnienia czynu zabronionego i wymierzonej kary. Uwzględniając wskazania współczesnej kryminologii należy kierować się założeniem, iż karanie sprawcy nie powinno trwać „bez końca”, ponieważ upływ czasu powoduje, że w ludzkiej świadomości zaciera się uzmysłowienie o popełnionym czynie. Sam sprawca natomiast po odbyciu kary nie powinien pozostawać ze blizną przestępcy ponieważ oddala go to od społeczeństwa i rozpoczęcia „nowego życia”.

Zatarcie skazania umożliwienia osobie wobec której nastąpiło zatarcie rozpoczęcie życia „z czystą kartą”. Ta karta to zaświadczenie o niekaralności, wydawane przez KRK w całym kraju.

Zatarcie skazania następuje po upływie czasu odbycia kary wymierzonej za popełnione przestępstwo. Szczegółowo kwestia ta została uregulowana w Kodeksie Karnym – rozdział XII.

W jaki sposób można uznać ojcostwo?

Niestety sytuacja komplikuje się, gdy rodzice nie są w formalnym związku, a jedynie stanowią nieformalną parę. W takiej sytuacji ojciec dziecka jest zobowiązany w terminie 14 dni od narodzin do złożenia odpowiedniego oświadczenia w Urzędzie Stanu Cywilnego. 

Ostatnią sytuacją niestety najbardziej skomplikowaną jest uznanie ojcostwa przez sąd. Pozew w sprawie uznania ojcostwa może złożyć matka lub domniemany ojciec do momentu osiągnięcia przez dziecko 18 roku życia. W przypadku osiągnięcia pełnoletności przez dziecko ono samo może wnieść taki pozew do sądu. Na tej drodze rozstrzygnięcia sprawy niezbędne są dowody np. opinia lekarska, wynik badania DNA, zaświadczenia, zeznania świadków. 

Uznanie ojcostwa poprzez sąd często niesie za sobą kolejne kwestie np. nadanie nazwiska dziecku, zasądzenia alimentów, nadanie lub odebranie władzy rodzicielskiej, pokrycie wydatków matki w związku z ciążą i porodem.

(fot. http://www.ustal-ojcostwo.pl/ojcostwo-definicja/)

Kiedy mamy do czynienia z przestępczością białych kołnierzyków?

Problem przestępczości gospodarczej nie jest nowym zjawiskiem, istnieje od dawna. Jednak dawniej nie było ono tak zauważalne, wraz z rozwojem gospodarki rozwinęła się przestępczość. 

Warto zaznaczyć, że tytułowa przestępczość białych kołnierzyków jest jednym z rodzajów przestępczości gospodarczej. Oznacza ona działalność przestępczą prowadzoną przez osoby o wysokim statusie ekonomicznym, społecznym bądź zawodowym, które wykorzystują możliwości wynikające z tego statusu do dokonywania defraudacji, dopuszczają się korupcji, naruszania tajemnicy zawodowej, oszustw podatkowych, wykroczeń w dziedzinie konkurencji, czy też\ machinacji przetargowych. 

Najbardziej zagrożonymi sektorami są: paliwowy, tytoniowy, spirytusowy oraz bankowy. Dotyczy ona zarówno osób posiadających specjalistyczną wiedzę z zakresu prawa, ekonomii, bankowości czy rachunkowości, jak i osób wywodzących się z różnych środowisk społecznych, a także zorganizowanych grup przestępczych. Przestępczość białych kołnierzyków niesie za sobą ogromne straty w gospodarcze i budżecie państwa. Dla przykładu w 2013 r. policja wykryła 159 tys. przestępstw gospodarczych; 10 lat wcześniej - 147 tys. Warto mieć na uwadze fakt, że przestępczość ta niestety ciągle wzrasta.

(źródło: http://wyborcza.pl/1,91446,17233846,Rosnie_aktywnosc__bialych_kolnierzykow___MSW_opracowuje.html?disableRedirects=true)

(fot. http://nasygnale.pl/kat,1025341,title,Rosnie-aktywnosc-bialych-kolnierzykow-MSW-ma-plan,wid,17166446,wiadomosc.html?ticaid=61677c)