Wiktymologia, czyli jak nie stać się ofiarą?

Prawo karne jest bardzo rozległe, wiąże się z wieloma pokrewnymi dziedzinami zajmujących się również aspektami przestępstwa, przestępczości czy kary. Takimi dziedzinami nauki jest kryminologia, wiktymologia i kryminalistyka.

W niniejszym wpisie skupimy się na przybliżeniu Państwu jednej z wskazanych dziedzin – wiktymologii, czyli nauce o ofierze przestępstwa.

Znaczenia nazwy tej dziedziny możemy doszukiwać się w języku łacińskim gdzie victima oznacza ofiarę. Wiktymologia skupia się na zjawisku pokrzywdzenia przestępstwem i samym pokrzywdzonym. W szczególności zajmuje się na badaniem roli ofiary w genezie przestępstwa, zwłaszcza ustaleniu czynników tworzących podatność na stanie się ofiarą przestępstwa oraz metod zapobiegania ewentualnej wiktymizacji.

Skutkiem przestępstwa jest wiktymizacja kryminalna, czyli wspomniane już wcześniej pokrzywdzenie przestępstwem.

Wyróżnia się najczęściej wiktymizację pierwotną, na którą składają się wszelkie negatywne skutki w sferze materialnej, psychicznej, społecznej i moralnej, które odczuwa ofiara przestępstwa.

Wyróżniamy także wiktymizację wtórną, która ma miejsce wówczas, kiedy ofiara przestępstwa doznaje kolejnej (wtórnej) krzywdy ze strony innych osób.

Należy wymienić także wiktymizację podwójną – jest to sytuacja kiedy ofiara przestępstwa popełnia przestępstwo i przyczynia się do wiktymizacji innych. Np. kobieta doznająca przemocy ze strony męża rani go. Zwróćmy uwagę także na wiktymizację wielokrotną kiedy to ofiara doświadcza wielu rodzajów przestępstw, popełnianych przez wielu sprawców.

Odnosząc się jednak do tytułowego pytania, warto zaznaczyć, że w literaturze wyróżnia się cztery podstawowe zadania, mające na celu uchronienie od stania się ofiarą oraz zwiększenie bezpieczeństwa społecznego. Wśród tych zadań kluczową rolę odgrywa powszechna edukacja w zakresie zagrożeń. Ważna jest także organizacja przestrzeni publicznej, by minimalizować ryzyko pojawiania się zachowań przestępczych, kolejną kwestią jest współpraca społeczeństwa ze służbami ochrony porządku publicznego oraz aktywizacja społeczności lokalnych w kierunku polepszania stanu bezpieczeństwa.

Przeciętny człowiek jest w stanie urzeczywistniać pierwsze z wymienionych, czyli może sam edukować się w zakresie rozpoznawania i odpowiedniego reagowania na zagrożenia.